İsrail'de Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki hükümetin bölgede saldırılara imza attığı dört yıllık döneminin ardından seçmenler 1988'den bu yana ilk kez zamanında yapılacak genel seçim için sandık başına gitti.

Ülke genelinde 7,3 milyon seçmen, yerel saatle 07.00'de (TSİ 08.00) 12 bin 18 seçim istasyonu ve 18 bin sandıkta oy vermeye başladı. Sandıklar akşam saat 22.00 (TSİ 23.00) itibarıyla kapandı. Sandıkların kapanmasının ardından çıkış anketlerinin açıklanması bekleniyor. İtirazların değerlendirilmesinin ardından kesin sonuçların en fazla sekiz gün içinde açıklanması gerekiyor.

Likud'un talebine seçim komitesinden ret

Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi, oy verme süresinin uzatılması için başvuruda bulundu. İsrail Merkez Seçim Komitesi, talebi reddetti.

Komiteden yapılan açıklamada, konunun üyeler tarafından tartışıldığı ve sürenin uzatılması için herhangi bir gerekçe olmadığına karar verildiği aktarıldı. Açıklamada, "Tüm kesimlerde görülen yüksek seçmen katılımı, halkın demokratik sürece yüksek düzeyde dahil olduğunu göstermektedir ve bu koşullar altında oy kullanma saatlerinin uzatılmasına gerek yoktur" ifadelerine yer verildi. Komite, sandıkların kapanış saatine kadar oy kullanma merkezine gelen her seçmenin oy kullanabileceğini belirtti.

Katılım oranı 20.00 itibarıyla yüzde 74,3

Genel seçimlerde, yerel saatle 20.00 itibarıyla oy kullananların oranı yüzde 74,3'e ulaştı. İsrail Merkez Seçim Komitesi'ne göre, sandıkların kapanmasına 2 saat kala seçmen katılım oranı 2022'deki son genel seçimlerdeki toplam katılım oranını geçti.

Sabah saat 07.00'de oy kullanma işleminin başlamasından saat 20.00'ye kadar gerçekleşen yüzde 74,3'lük katılım oranı, 1988'den bu yana aynı saat diliminde kaydedilen en yüksek katılım oranı oldu.

Bundan önceki saat dilimlerinde hesaplanan katılım oranları, saatlik katılım oranlarının hesaplanmaya başlandığı 1973'ten bu yana kaydedilen en yüksek rakamlar olmuştu.

Seçimlere katılım oranlarının yükselmesinin, anketlere göre yüzde 3,25'lik seçim barajını küçük farkla aşan bazı partilerin baraj altında kalmasına neden olabileceği ve bunun Meclis aritmetiğini etkileyebileceği değerlendiriliyor.

Seçimlerde, 30'dan fazla parti ve liste, yüzde 3,25'lik seçim barajını aşarak 120 sandalyeli Meclis'e milletvekili göndermek için yarışıyor. Son anketler, partilerden 11 ila 12'sinin barajı aşacağını gösteriyor.

Nispi temsil sistemi

İsrail'de ülkenin tamamının tek seçim bölgesi kabul edildiği nispi temsil sistemi uygulanıyor. Seçmenler adaylara değil, siyasi partilere oy veriyor.

İsraillilerin yanı sıra, sayıları yaklaşık 1,2 milyona ulaşan (toplam nüfus içindeki oranı yaklaşık yüzde 21 olan) İsrail vatandaşlığına sahip Filistinliler seçimlere katılma hakkına sahip. Öte yandan, Filistinlilere ve mülklerine sık sık saldırılar düzenleyen, işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te yaşayan 750 binin üzerindeki Filistin topraklarını gasp eden İsrailli de oy kullanıyor.

Buna karşın işgal altındaki Doğu Kudüs, Batı Şeria, abluka altındaki Gazze Şeridi'nde yaşayan yaklaşık 6 milyon Filistinli, İsrail hükümetinin politikalarından doğrudan etkilenmelerine rağmen İsrail vatandaşı değil ve bu seçimlerde oy kullanamıyor.

İsrail yasalarına göre, yurt dışında yaşayan çoğu İsrail vatandaşı da oy kullanamıyor, yurt dışında yaşayan oy kullanma hakkına sahip seçmenler ancak İsrail'e gelerek sandığa gidebiliyor. Yurt dışındaki İsrailli diplomatlar ve devlet temsilcileri söz konusu yasağa tabi tutulmuyor.

İsrail ordusunun işgal altında tuttuğu Suriye, Lübnan ve Filistin toprakları dahil toplam 850 merkezde genel seçimler için askerlerin ve komutanların oy kullanma işlemleri 20 Ekim’de başlamıştı.

Seçimde öne çıkan parti ve liderler

İsrail'de yapılan kamuoyu yoklamaları, seçimin Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı koalisyon ile Siyonist muhalefet bloğu arasında geçeceğine işaret ediyor. Her iki bloğun da 120 sandalyeli İsrail Meclisinde tek başına çoğunluk elde edemeyeceği kamuoyu yoklamalarına yansıyor.

İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olan ve kesintilerle 19 yıldır görevde bulunan Netanyahu, yolsuzluk suçlamalarıyla yargılandığı bir dönemde bir kez daha başbakanlık koltuğuna oturmak istiyor.

Netanyahu liderliğindeki blokta aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in Dini Siyonizm Partisi, aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in Yahudi Gücü Partisi, Aryeh Deri liderliğindeki Ultra-Ortodoks (Haredi) Şas Partisi, Yitzhak Goldknopf liderliğindeki Ultra-Ortodoks Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi ve Ofer Winter liderliğindeki İsrail Halkı Partisi yer alıyor.

Eski Genelkurmay Başkanı ve Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot ise anketlerde Netanyahu'nun aşırı sağcı koalisyon karşısında Siyonist muhalefet bloğunun en muhtemel başbakan adayı olarak öne çıkıyor.

Kamuoyu yoklamaları, seçimlerden Yashar Partisi'nin birinci parti olarak çıkacağını, Eisenkot'un da başbakanlık için seçmenler arasında en çok tercih edilen isim olduğunu gösteriyor.

Muhalefet bloğunda, eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid liderliğindeki Beyahad (Birlikte) Partisi, Avigdor Liberman'ın İsrail Evimiz ve Yair Golan liderliğindeki Demokratlar Partisi de yer alıyor.

Genelkurmay Başkanlığı ve Savunma Bakanlığı görevlerinde bulunmuş Benny Gantz ise liderliğini yaptığı Mavi-Beyaz (Kahol-Lavan) Partisi'ni seçimden çekti.

Ultra-Ortodoks Yahudileri temsil eden Ahi Partisi de Netanyahu’nun Haham Yosef David Abargel’e (parti lideri) bakan yardımcılığı ve Tevrat okulunda okuyan Haredilerin askere alınmaması sözü vermesi üzerine seçime katılmama kararı aldı.

İsrail vatandaşı Filistinlileri iki liste temsil ediyor

Seçmenler arasında yaklaşık yüzde 20 olarak sayılan İsrail vatandaşı Filistinliler, Ortak Liste ve Birleşik Arap Listesi (Raam Partisi) tarafından temsil ediliyor. Hadaş, Taal ve Beled partilerinin bir araya gelerek oluşturduğu Ortak Liste’nin liderliğini Yusuf Cabirin üstleniyor.

Beled lideri Sami Ebu Şehade ise İsrail Yüksek Mahkemesi’nin kendisi hakkında seçim yasağı kararını görüşmesinden hemen önce seçim yarışından çekilmek zorunda kaldı.

Mansur Abbas liderliğindeki Raam Partisi, Mart 2021’deki seçimlerin ardından koalisyon pazarlıklarındaki kilit konumuyla hatırlanıyor. Bennett-Lapid Değişim Hükümeti’ni 4 milletvekiliyle destekleyerek kurulmasını sağlayan Raam, bu bağlamda ülke tarihinde bir koalisyona dahil olan ilk Arap partisi olmuştu.

Seçim sonuçlarının Raam ve Ortak Liste’yi benzer şekilde kilit bir konuma yerleştirmesi bekleniyor. Arap partileri, aşırı sağcı ve ırkçı figürlerin kilit roller üstlendiği Netanyahu hükümetini devirmek için çalışacaklarını vurgulayarak hükümete katılmaya kapıyı açık bırakıyor. Buna karşın Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloku, Arap partileri ile hükümet pazarlığı yapmayacağını vurguluyor. Bunun arkasında, Netanyahu'nun seçim kampanyasında muhalefetin Arap partilerle işbirliği yapacağı suçlamasına sıkça başvurmasının etkili olduğu analizlere yansıyor.

Hükümet nasıl kurulacak?

İsrail’de sandıkların kapanmasıyla birlikte gözler,120 sandalyeli parlamentoya girmeye hak kazanan partilerin koalisyon senaryolarına ve pazarlıklarına çevrildi.

Barajı aşan partilerin oy oranlarına göre sandalye dağılımı netleştikten sonra resmi süreç işlemeye başlayacak. Resmi sonuçların açıklanmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Meclise giren tüm parti temsilcileriyle görüşerek başbakan adayı önerilerini toplayacak.

Cumhurbaşkanı, hükümeti kurma görevini en çok oyu alan partiye vermek zorunda olmamakla birlikte, 61 milletvekilinin desteğini alma ihtimali en yüksek olan lideri görevlendirecek. Hükümet kurmak için görevlendirilen isim, sert geçmesi beklenen koalisyon pazarlıkları için 28 günlük bir süreye sahip olacak ve ihtiyaç halinde bu süreye 14 gün daha eklenebilecek.

Cumhurbaşkanının görevlendirdiği isim hükümeti kuramazsa, cumhurbaşkanı yeniden istişare yaparak Meclis içinde başka bir isme hükümet kurması için görev verebilir. Bu ismin 28 gün içinde koalisyon kurması gerekiyor. Eğer hala hükümet kurulamazsa, İsrail Meclisinin içinden bir kişinin 61 milletvekilinin imzasını toplaması için 21 günlük süre başlıyor. Eğer 61 milletvekili sağlanırsa bu kişinin iki hafta içinde hükümeti kurması gerekiyor. Eğer sağlayamazsa Meclis lağvediliyor ve ülke yeniden 3 ay içinde seçime gitmesi gerekiyor.

Tüm bu senaryoda, ülkedeki mevcut Başbakan geçici de olsa görevine devam ediyor. Bu durumda Netanyahu, seçimleri kazanamasa da muhalefetin hükümeti kurmakta başarısız olması halinde azami süre 6 ay daha geçici başbakanlık görevinde kalabilir.

Bugüne kadar hiçbir partinin tek başına çoğunluk sağlayamadığı İsrail'de koalisyon protokollerinin tamamlanması kritik önem taşıyor. Tarafların uzlaşması durumunda kurulan kabine Meclisten güvenoyu alarak resmen göreve başlayacak, koalisyon pazarlıklarının akamete uğraması durumunda ise ülke yeniden erken seçime gidecek.

Seçim sonrası muhtemel üç senaryo

Anketler, mevcut İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun aşırı sağcılar ve Ultra Ortodoks Yahudilerden (Haredi) oluşan koalisyonunun da eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet kanadının da 120 sandalyeli mecliste koalisyon hükümeti kurmak için gereken 61 milletvekiline ulaşamayacağına işaret ediyor.

Seçim öncesi hafta sonu yayımlanan son kamuoyu araştırmalarına göre, muhalefet bloku 54-56 sandalyeye ulaşırken Netanyahu liderliğindeki bloğun yalnızca 50 sandalyede kaldı. Üçüncü bir blok olarak İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden iki listenin toplamda 14-16 milletvekiline ulaşması öngörüldü.

Bu tahminlerin sandığa yansıması durumunda, iki kanat çetin koalisyon pazarlıklarıyla karşı bloktaki parti ya da partileri yanına çekmeye çalışacak. İsrail'deki kutuplaşma nedeniyle "Ya Netanyahu ya karşıtları" görüntüsü veren seçimlerde, bloklar arası geçişin zor olacağı değerlendirilirken pazarlıkların sonuçsuz kalması durumunda yaşanması muhtemel üç senaryo öne çıkıyor.

Seçimin tekrarlanması ihtimali

Seçimlerde iki blok da anketlerin gösterdiği gibi koalisyon için yeterli çoğunluğa ulaşamazsa ve kampanyalarında vaat ettikleri rotayı izlerse, seçimlerin yenilenmesi en kuvvetli ihtimal olarak görülüyor. Benzer siyasi kilitlenmeyi 2019-2022 arasında yaşayan ve 4 yılda 5 kez sandığa gidilen İsrail'de, benzer manzaranın ortaya çıkma ihtimalinin olduğu değerlendiriliyor.

Seçimlerin ardından İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, siyasi partilerin liderleriyle istişare toplantıları yapacak, başbakan adaylarını dinleyecek ve muhtemelen birinci çıkan partinin liderine hükümet kurma yetkisi verecek. Yetkiyi alan lider ek süre ile birlikte 6 hafta içerisinde hükümeti kuramazsa, ikinci bir lidere 4 hafta süre tanınacak, onun da başarısız olması durumunda 3 hafta içinde mecliste 61 milletvekilinin imzasıyla bir koalisyon kurulması beklenecek. Yine hükümet kurulamazsa, meclis feshedilecek ve 3 ay içerisinde seçimler yenilenecek.

Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde, yolsuzluk davaları nedeniyle koltuğunu bırakmak istemediği gerekçesiyle eleştirilen Netanyahu, "de facto" olarak görevine devam edecek ve ülkeyi 2027'nin ilk yarısında yeniden seçimlere götürecek.

Başbakanlık koltuğunda 5-6 ay kadar daha kalması beklenen Netanyahu'nun bu süreçte, yenilenen seçimlere daha sert politikalarla hazırlanacağı ve bölgede tansiyonu daha da yükselteceği yorumları dikkati çekiyor.

Eisenkot hükümeti ihtimali

Netanyahu, "Muhalefet bloğunun Arap partileriyle koalisyon kuracağı" iddiasını kampanyasının merkezine yerleştirirken Likud Partisi, kampanya dönemi boyunca "ya sağ, ya Filistin" mottosunu kullandı.

Buna karşı muhalif lider Eisenkot, Arap partileriyle birlikte hareket etmeyeceği, hükümeti döneminde Filistin devletinin kurulmayacağı yönündeki söylemlerle savunma pozisyonuna geçti.

Aynı şekilde, başta eski Savunma Bakanı Avigdor Liberman olmak üzere, muhalefet bloğundaki bazı sağcı siyasiler, Filistinlilerle aynı masaya oturmayacaklarını açıkça belirtti.

İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partilerden Raam'ın lideri Mansur Abbas, 2021'de olduğu gibi koalisyona katılmaya açık olduğunu duyurdu. Buna karşın anketler Raam'ın desteğinin yetmeyebileceğine işaret ediyor.

Hadash, Taal ve Balad’dan oluşan Ortak Liste "aşırı sağcı hükümeti devirmek için dışarıdan destek verebileceklerini" ifade ederek kapıyı açık bıraktı.

Buna karşın, Eisenkot ve müttefiklerinin seçimler öncesindeki tutumunu sürdürmesi halinde bu ihtimalin gerçekleşmesi zor olsa da İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partiler mecliste kilit konumda yer almayı sürdürecek.

'Ulusal Birlik Hükümeti'

Netanyahu'nun Temmuz 2026'da dile getirdiği iktidar ve muhalefetten partilerin yer aldığı geniş tabanlı 'ulusal birlik hükümeti' iddiası, son günlerde en fazla gündeme gelen senaryo oldu.

İsrail basını, Cumhurbaşkanı Herzog'un da 2019-2020 yıllarında 11 ayda üç seçimin yaşanması gibi bir senaryo ile karşılaşmamak için Netanyahu ve Eisenkot'un bir "ulusal birlik hükümetine" öncülük etmesi gerektiği düşüncesinde olduğunu aktardı.

İsrail'in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir de sık sık Netanyahu'nun kendisiyle görüntü vermekten kaçındığını ve devre dışı bırakmaya çalıştığını belirterek Netanyahu'nun ulusal birlik hükümeti arayışında olduğunu iddia ediyor.

Gerek Netanyahu gerek Eisenkot, seçim arifesinde, böyle bir geniş tabanlı hükümeti amaçlamadıklarını savunsa da bu ihtimal dışlanmıyor.

İsrail basını, Netanyahu ve Eisenkot'un liderlik edeceği olası bir hükümette, İsrail için de bir yük olmaya başladığı savunulan, Filistinlilere yönelik insan hakları ihlallerine öncülük ettiği için uluslararası kamuoyunun tepkisini çeken Ben-Gvir'in olmayacağını, diğer bir aşırı sağcı bakan Smotrich'in durumunun ise belirsiz olduğunu değerlendiriyor.

Eisenkot'un daha önce rotasyon süreçlerinde koltuğu ortağına bırakmayı reddederek siyasi kriz çıkaran Netanyahu'dan bu konuda güvence isteyebileceği, 7 Ekim olaylarına ilişkin devlet soruşturması ve yargı düzenlemelerinin durdurulmasını talep edebileceği ileri sürülüyor.

Özellikle ABD ve İsrail'in İran'a yönelik olası yeni saldırılarının, muhalefet cephesini böyle bir koalisyon hükümeti için masaya oturmaya zorlayabileceği ve ulusal birlik hükümeti ihtimalini kuvvetlendireceği belirtiliyor.

Netanyahu'nun en dişli rakibi Eisenkot

İsrail ordusunda 41 yıl görev yapan Fas kökenli eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, İsrail'in Gazze Şeridi'nde soykırıma varan saldırılarını başlattığı dönemde kurulan "Savaş Kabinesinde" yer alsa da bugünkü seçimlerde Başbakan Binyamin Netanyahu'yu iktidardan etmeyi hedefliyor.

Seçimlere katıldığı Yeshar Partisi'ni 2025'te kuran ve "değişim hükümeti" vadeden 66 yaşındaki Eisenkot, seçimlerde İsrail'de farklı dönemlerde 17 yıl başbakanlık yapan Netanyahu'nun en dişli rakibi olarak öne çıkıyor.

Fas kökenli Eisenkot'un askeri kariyeri

1960'ta Taberiye kentinde Fas kökenli Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Eisenkot, İsrail'in güneyindeki Eilat kentinde büyüdü.

Babası Fas'ın Marakeş, annesi ise Kazablanka kentinden olan Eisenkot, 1978'de İsrail ordusunun Golani Tugayı'na katıldı.

Askerlik kariyerine 13. Piyade Taburunda başlayan Eisenkot, daha sonra tugay komutanlığına kadar yükseldi.

Askeri hayatı boyunca iki başbakanın askeri sekreterliğini yapan Eisenkot, 2. İntifada sırasında işgal altındaki Batı Şeria Tümen Komutanı olarak görev yaptı.

İsrail ordusunun Operasyonlar Dairesi Başkanlığı, Kuzey Bölge Komutanlığı ve Genelkurmay Başkan Yardımcılığı görevlerinde de bulunan Eisenkot, 2015'te Genelkurmay Başkanı oldu ve bu görevi 2019'a kadar yürüttü.

Dahiye Doktrini ile anılıyor

Eisenkot, Lübnan'da Hizbullah'a karşı orantısız askeri güç kullanılmasını öngören 'Dahiye Doktrini' ile anılıyor. Yashar Partisi'nin internet sitesine göre Eisenkot, Dahiye Doktrini'ni 2006'da Lübnan Savaşı sırasında Kuzey Bölge Komutanlığı ve Operasyonlar Dairesi Başkanlığı görevlerini yürüttüğü dönemde geliştirdi.

İsrail'in çıkarları için hedef gözetmeksizin saldırı" anlamına gelen Dahiye Doktrini, Hizbullah ile çatışmalarda doğrudan askeri hedeflerin ötesine geçilerek altyapıya yönelik askeri güç kullanımının genişletilmesini esas alıyor.

Eisenkot, Genelkurmay Başkanlığı döneminde İsrail ordusunun kara, hava, deniz, istihbarat ve siber kapasitesini güçlendirmeyi amaçlayan çok yıllı "Gideon Planı"nın uygulanmasını yönetti.

Askerlikten siyasete geçiş

Ordudan emekli olduktan sonra İsrail'in ilk Başbakanı "David Ben-Gurion'un mirasını koruma ve Negev bölgesini geliştirme alanında faaliyet gösteren" David Ben-Gurion Miras Enstitüsü'nün başkanlığını üstlenen Eisenkot, özel sektörde de çeşitli görevlerde bulundu. Eisenkot, 2022'de 25. dönem İsrail Meclisi'ne milletvekili seçildi.

Meclis Dışişleri ve Güvenlik Komitesi üyesi Eisenkot, Ağustos 2023'te hükümetin politikaları ve toplumdaki derin bölünme nedeniyle İsrail'in caydırıcılığının ve bölgesel konumunun zayıfladığı uyarısında bulundu.

Eisenkot, 7 Ekim 2023'ün ardından İsrail'in Gazze Şeridi'nde Filistinlilere yönelik yürüttüğü soykırımın yönetimine katılmak üzere bakan sıfatıyla İsrail Savaş Kabinesine dahil oldu.

Oğlu ve yeğenleri Gazze'deki çatışmalarda öldü

İsrailli eski asker, "İsrailli esirlerin geri getirilmesi, Hamas ve Hizbullah'ın ortadan kaldırılması" gibi İsrail saldırılarının hedeflerinin belirlenmesinde rol aldı.

Eisenkot'un oğlu Gal, 7 Aralık 2023'te Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki Cibaliya'da Filistinli gruplarla yaşanan çatışmalarda öldü. Yeğenleri de Yogev Bazi ve Maor Cohen-Eisenkot da Gazze Şeridi'ndeki çatışmalarda öldürüldü.

Netanyahu'ya karşı iktidar mücadelesi

Eisenkot, 2025'te Netanyahu'ya karşı başbakanlık yarışına girmek amacıyla Yashar Partisi'ni kurdu. Kendisini iktidara alternatif olarak sunan Yashar, "Bağımsızlık Bildirgesi'nin ruhu" olarak nitelendirdiği ilkeler doğrultusunda İsrail'i "demokratik, güvenli ve güçlü bir Yahudi devleti olarak korumayı" hedefliyor.

Kendisini "değişim adayı" olarak sunan Eisenkot'un geçmişinde İsrail ordusunun kontrolü ve Gazze'deki soykırım sırasında Savaş Kabinesi üyeliği öne çıkıyor.

Eisenkot ile Netanyahu arasındaki seçim yarışı hükümetin başına kimin geçeceği üzerinde yoğunlaşırken, Yashar Partisi'nin yayımladığı öz geçmişindeki açıklamalarda İsrail'in Filistinlilere yönelik askeri yaklaşımında köklü bir değişikliğe işaret eden bir tutum yer almıyor.

İlgili Etiketler

Yorumlar